O zamkach i ich mieszkańcach

"Przy bramie zamkowej [...] są dwa domki, które do zamku należą, a z których w jednym krawiec zamkowy, a w drugim mielcarz, który piwo rabia, mieszka" - to nie fragment bajki, tak barwnych szczegółów o mało znanych pomorskich zamkach dowiedzieć się można z tej książki.

Kiedy pada pytanie o zamki krzyżackie na Pomorzu, większość osób potrafi wymienić ledwie kilka najważniejszych: Malbork, pewnie Gniew, może Gdańsk i Toruń, choć tam do dzisiejszych czasów przetrwały tylko ruiny. I tyle. I to jest już pierwszy powód, dla którego warto zainteresować się tą monografią - drobiazgowym opisem konstrukcji, historii i stanu obecnego trzech zamków: w Dzierzgoniu, Przezmarku i Sztumie. Leżące blisko siebie, w samym centrum państwa krzyżackiego, z pewnością nie miały tak wielkiego znaczenia jak stołeczny Malbork czy strategicznie położone na zachodnich rubieżach zakonnego kraju zamki w Bytowie i Człuchowie, niemniej jednak także warte są uwagi.

Mieczysław Haftka udowadnia to niemal na każdej stronie swej pracy. Pracy z jednej strony bardzo obfitej w szczegółowe informacje technologiczne i historyczne, ale z drugiej - napisanej w taki sposób, że czyta się ją miejscami niemal jak historyczną powieść. Wykazy danych technicznych poszczególnych elementów zamkowej infrastruktury autor uzupełnia barwnymi opowieściami z życia mieszkających w zamkach i wokół nich społeczności. Odsłaniają one fascynujące, momentami zaskakujące niuanse średniowiecznej obyczajowości. Bo kiedy w obszernym rozdziale o budowie jednego z zamków przeczytać można nie tylko szczegółowe listy zakupów materiałów budowlanych, cytowane za zakonnymi kronikami, ale także pasjonującą historię nieznanego z nazwiska murarza Pawła, zapomniane opowieści sprzed setek lat nabierają nagle życia i realnych kształtów. To z pewnością ogromny walor tej książki, która zaciekawić powinna zarówno historyków, wielbicieli i znawców architektury fortecznej, a także tych, którzy chcieliby się dowiedzieć, jak żyło się na Pomorzu z górą pięć wieków temu.

Mieczysław Haftka, "Zamki krzyżackie: Dzierzgoń - Przezmark - Sztum", Wydawnictwo Marpress, Gdańsk 2010