Żegluj że, niewidomy żeglarzu

Nie trzeba widzieć, żeby pływać po morzu. Połowa załogi trwającego właśnie rejsu "Zawiszy Czarnego" to osoby niewidome i słabowidzące. Pochodzą z różnych miejsc Polski. Zaokrętowali się, żeby poczuć morski wiatr we włosach, posłuchać szumu fal, zwiedzić obce porty. I udowodnić, że mogą być partnerami dla osób widzących

Wszystko zaczęło się od Romualda Roczenia, niewidomego przedsiębiorcy i szantymena z Warszawy. Zawsze marzył o tym, by poznać to, o czym śpiewa w szantach. Zdarzało mu się spędzać po kilka godzin na żaglówkach, ale marzył o długim rejsie. W 2006 r. dopiął swego. Udało mu się namówić kapitana Janusza Zbierajewskiego, starego wilka morskiego, do objęcia dowództwa nad niespotykaną dotąd na morzach i oceanach załogą.

Zasada projektu Roczenia: połowa obsady "Zawiszy Czarnego" to osoby niewidome i niedowidzące, połowa ludzie pełnosprawni plus doświadczone na morzu kierownictwo - kapitan, bosman i oficerowie. Nazwał swój projekt "Zobaczyć morze".

To taki żart słowny, żeby zagrać światu na nosie - tłumaczy Roczeń. -Zawsze bawi mnie konsternacja moich rozmówców, gdy powiedzą do mnie "zobacz" lub "widziałeś?". Tymczasem ich "ojej, przepraszam" jest niepotrzebne. Słowo "zobaczyć" wcale nie jest zarezerwowane dla osób widzących. Ja też widzę, tylko rękoma.

Pierwszy (bałtycki), rejs na przełomie maja i czerwca 2006r. trwał 11 dni, drugi (po Bałtyku i Morzu Północnym) 21 dni. Trzeci -znów bałtycki -trwa już cały miesiąc, przez pokład w trzech turach po 10 dni przewinie się aż 96 osób, w tym 48 niewidomych z Polski i Europy.

-Medycyna nie opisała dotąd choroby "Zawisza Czarny", a jest ona nieuleczalna. Ja choruję od ponad 30 lat i w pełni rozumiem, że zapadł na nią Romek Roczeń i połowa załogantów, która dotąd z nami płynęła - mówi kapitan Janusz Zbierajewski. - Pomysł rejsu z niewidomymi wydawał mi się szalony i nie podjąłbym się go poprowadzić, gdyby nie to, że pływałem wcześniej z Romkiem. Pomyślałem, że skoro on jest w stanie zrobić wszystko, co każdy inny żeglarz, poza wypatrzeniem okrętu na horyzoncie, to dlaczego dla połowy niewidomej załogi miałby to być problem? Uczestnicy pierwszego rejsu, zarówno niewidomi, jak i widzący, powalili mnie na obie łopatki swoją postawą i szybkim przystosowaniem do nowej sytuacji. I tak jest za każdym razem. Bo integracja na "Zawiszy" następuje błyskawicznie, także dlatego że załoga śpi we wspólnym kubryku, nie ma tu podziału na kabiny. Ile ja się tu nauczyłem nowego na tych rejsach...

Kapitan Zbierajewski nauczył się na przykład, że sternik wcale nie musi stać przed kołem sterowym w nocy - bo jeśli nie widzi, to właściwie po co ma stać?

Niewidomi robią na wachtach dokładnie to samo, co ich widzący partnerzy na służbie. Sprzątają, pomagają stałej załodze w miarę potrzeb i nawigują -dzięki zainstalowaniu na jachcie mówiącej wersji kompasu.

Załoga przed wyjściem w morze została przeszkolona. Wszyscy dowiedzieli się, do czego która lina służy i jak stawia się trzy żagle na "Zawiszy". Pełnosprawnej części załogi pokazano wszystko palcem na pokładzie. Niewidomi jeździli palcem po opasłym tomisku, w którym, na kształt alfabetu Braille'a, wydziurkowano sylwetkę jachtu, jego olinowania i poszczególnych urządzeń.

Zaokrętowali się 1 sierpnia. Na pierwszą kolację (tradycyjnie już) podano salceson. Mieli wypłynąć następnego dnia. Niestety, awaria jednego z agregatów trochę pokrzyżowała im plany. Wypłynęli dopiero cztery dni później.

Oto wyjątki z dziennika pokładowego trwającego rejsu.

31 lipca 2008 r.

Jak wiadomo -żeby dojść do celu -najpierw trzeba spełnić warunek podstawowy -wyjść z domu. Właśnie wyruszyliśmy i jedziemy z Warszawy do Gdyni. My -to znaczy trójka, która będzie uczestniczyła we wszystkich trzech rejsach - Janusz Zbierajewski - kapitan, Robert Krzemiński, który przez kilka miesięcy był głównym organizatorem całej imprezy, a teraz będzie bosmanem i Robert Stańczyk -oficer. Podróż poniekąd wymusza wspomnienia. A podczas tych dwóch edycji zebrało się już małe co nieco. W głowie przewijają mi się różne sceny Przypominam sobie: Jarka, ksywka Gniady, który wychylił głowę z kabiny nawigacyjnej i - słysząc głosy na pokładzie rufowym -zapytał: -Czy tu jest ktoś, kto widzi? -Tak, ja widzę -odpowiedział jeden z siedzących na rufie członków załogi. -To się ciesz! -skomentował Jarek i schował się do nawigacyjnej.

Prawdę mówiąc -było to dla nas zaskoczeniem. Do tej pory mieliśmy minimalne (żeby nie powiedzieć -żadne) doświadczenie w kontaktach z grupą niewidomych i to specyficzne poczucie humoru Gniadego utwierdziło nas w przekonaniu, że niewidomy jest takim samym człowiekiem, jak widzący, tyle tylko, że nie widzi. Baśkę -która weszła na fokmaszt, przeszła przez bocianie gniazdo, zeszła na drugą burtę i - po chwilowym osłupieniu, kiedy dotarło do niej, czego dokonała - odtańczyła taniec indiański krzycząc: Byłam na góóóórzeeee! Heńka, który pracuje w hospicjum i prawie codziennie ktoś umiera na jego rękach i dla którego udział w rejsie stał się metodą odreagowania stresów i - jak sam mówi - "naładowaniem akumulatora". Bożenę, która po utracie wzroku przez 6 lat nie odważyła się wyjść sama z domu, a po rejsie do Amsterdamu przysłała nam SMS-a: "Pokazaliście mi, jak można żyć. Dziękuję". Justynę, która jednym zdaniem pomogła mi tak dużo zrozumieć: "Nie próbuj mi tłumaczyć, że jesteś w czerwonej kurtce, bo ja i tak nie wiem, jak wygląda kolor czerwony". Ryśka, który -razem ze swoim widzącym przyjacielem Staszkiem - bierze udział we wszystkich możliwych maratonach i który codziennie po pokładzie przebiegał w ramach treningu parę kilometrów w tę i z powrotem. Po rejsie stwierdził: "żeglarstwo jest fajne, ale jednak maratony są fajniejsze".

5 sierpnia 2008 r.

Minęła północ. Już wiemy, że w środku nocy, parę minut po 2.00 wypływamy.

7 sierpnia 2008 r.

55 stopni i11 minut N, 013 stopni 16 stopni 32 minuty E (południowe wybrzeże Szwecji ok. 50 mil morskich za Bornholmem w kierunku zachodnim). Neptun już w pierwszych godzinach rejsu pokazał próbkę swych możliwości. Ponad połowa załogi została wyłączona na pewien czas z wszelkich prac pokładowych. Choroba morska nie wybierała -chorowali zarówno widzący jak i niewidomi. Jeden z nich, Darek z Kamiennej Góry, zwany u nas "Dareckim", po paru godzinach, parafrazując znany żart, wspomina: "rzygałem dalej niż widzę", wzbudzając tym salwę śmiechu.

Kiedy z nieba lał się deszcz, a fala zalewała śródokręcie, załoga w pośpiechu wciągała na siebie przeciwwodne akcesoria. Furorę zrobiła Ola "Ciężarówka' ("Ciężarówka" -ponieważ jest aktualną mistrzynią świata osób niewidomych w trójboju siłowym, czyli rwaniu, ciągnięciu, podnoszeniu różnych ciężkich rzeczy), która dopiero na "Zawiszy" zorientowała się, że mama kupiła jej buty do chodzenia po wodzie -z dziurą na pięcie, aby woda lepiej się z nich wylewała - a nie chroniące przed wodą.

Po paru godzinach wiatr i fala posztormowa wyraźnie zelżały, a rano zaświeciło piękne słońce, więc humory na dzielnym "Zawiszy" zdecydowanie się poprawiły. Ciężej dotknięci chorobą morską marzyli tylko o tym, żeby jak najszybciej gdzieś wysiąść, a teraz zaczęli odkrywać piękno żeglarstwa. Stan euforii trwał krótko, ponieważ bosman zagonił wszystkich do roboty. Trzeba usunąć wspomnienia złej pogody. Szorowaliśmy pokład, łazienki, toalety, odkurzaliśmy kubryk i messę. Pod czujnym okiem bosmańskim zrobiliśmy klar całego statku. A teraz przygotowujemy się do uczczenia urodzin Dominiki. Z kuchni dochodzi wspaniały zapach pieczonej szarlotki