Niebezpieczeństwo nie mija

Uwięzieni w schronach, w maskach przeciwgazowych, dorośli i dzieci urządzają przyjęcia lub bawią się w chowanego. Piotr Wyrzykowski umieścił obraz video między pożółkłymi kartkami poradników z lat zimnej wojny, udowadniając, że nasze lęki z tamtych czasów wcale nie należą do przeszłości.

"Możesz uciekać, lecz się nie ukryjesz", tytuł nowej wystawy Piotra Wyrzykowskiego w gdańskiej galerii PiTiPa, to cytat z przemówienia Ronalda Reagana. Cały projekt Wyrzykowskiego odwołuje się do czasów zimnej wojny i strachu ludności cywilnej przed zagrożeniami związanymi z użyciem broni jądrowej. Wykorzystuje w nim autentyczne amerykańskie poradniki z lat 60., 70. i 80., szczegółowo opisujące rozwiązania architektoniczne, przy pomocy których sposób mieszkańcy domów jednorodzinnych mogą zbudować przy nich atomowe schrony. Przedstawione na pożółkłych kartkach instrukcje wyglądają znajomo. Przypominają np. uproszczone rysunki ze szkolnych podręczników przysposobienia obronnego, które pokazywały gdzie i w jaki chronić się w momencie wybuchu jądrowego.

- Jesteśmy tymi lękami bardzo mocno nasyceni - mówi Piotr Wyrzykowski. - Chciałem pokazać, jak bardzo pozorne jest nasze poczucie bezpieczeństwa. Zagrożenia i niebezpieczeństwa nadal istnieją, są tylko uśpione przy pomocy działań medialnych i politycznych.

Faktycznie, trudno wychodząc z tej wystawy, czuć się komfortowo. Wyrzykowski nie ograniczył się bowiem jedynie do przywołania historycznych wydawnictw, istnieją one w galerii jako swoisty dokument czasów. Część pracy artysty polega na ożywieniu tych projektów. Na czarno - białych, krótkich filmach video dorośli i dzieci żyjący w bunkrach, wszyscy w jednakowych maskach przeciwgazowych na twarzach starają się prowadzić normalne życie. Bawią się w chowanego, urządzają przyjęcia, ustawiają do grupowych fotografii. Karykaturalna próba zachowania pozorów normalności budzi współczucie i trwogę.

- Sceny video są inspirowane znanymi obrazami z czasów zimnej wojny - opowiada artysta. - Fotografie ludzi, dzieci w maskach gazowych, wykonujących różne czynności podczas ćwiczeń należą do ikonografii, która zadomowiła się już w naszej kulturze.

Ruchome obrazy umieszczone są między pożókłymi kartkami poradników z lat zimnej wojny, tworzą videorysunki, instruujące jak praktycznie urządzić się w schronie. To zestawienie sprawia, że scenki, w których uczestniczą ludzie w maskach na twarzach wydają nam się nie tyle wspomnieniem zamierzchłych zdarzeń, co złowrogą zapowiedzią przyszłości.

Odpowiednikiem amerykańskich schronów rodzinnych po drugiej stronie żelaznej kurtyny miała być sieć metra. Od pewnego momentu Rosjanie przystosowywali ją do funkcji masowych schronów. Propozycje takich kryjówek też zobaczymy na wystawie - w postaci rzuconych na szybę obrazów bezludnych, podziemnych tuneli, sprawiających wrażenie, jakby wychodziły wprost na ulicę.

Prace, które oglądać możemy w PiTiPa, Piotr Wyrzykowski pokazywał w ubiegłym roku na 3. Biennale Sztuki Współczesnej w Moskwie, na wystawie "New Old Cold War". Prezentował je również w białostockiej galerii Arsenał. Gdański projekt wzbogacony został o projekcje zdjęć i czytany przez lektora tekst Daniela Muzyczuka, który jest komentarzem do prac.

Piotr Wyrzykowski, "Możesz uciekać, lecz się nie ukryjesz", Galeria PiTiPa, Gdańsk, ul. Ogarna 121, wystawa czynna od poniedziałku do piątku w godz. 10 - 17, do 2. kwietnia. Wstęp wolny.