Spotkania z Lalką. Mendel studiów i szkiców o powieści Bolesława Prusa

O ile losem większości dzieł literackich w miarę upływu lat obecności na rynku czytelniczym bywa przygasanie i blaknięcie, to w kolejnych publikacjach komentatorów Lalka obrasta w kolejne znaczenia, które mogłyby być traktowane jako znak.

Znak nieustannego „przyrastania” sensów tej niezwykłej powieści. Dzieje jej recepcji świadczą o tym dowodnie. Przy końcu XIX wieku mało kto uważał ją za dzieło wybitne [ ]. Zmiana generalna stosunku do Lalki i jej twórcy nastąpiła dopiero za sprawą krytyków młodopolskich. Po ich opiniach już nie brzmiał nieoczekiwanie w okresie międzywojennym tytuł artykułu Jana Lechonia w „Wiadomościach Literackich” (1932): Wielki Prus.

Na początku wieku XXI staje się jasne, że spośród powieści polskich wieku XIX Lalka wyrasta nad przeciętność nie tylko swojego czasu macierzystego i że znajduje to wyraz w fascynacjach nią kolejnych pokoleń pisarzy, krytyków i historyków literatury, jak również w przekładach na języki obce.

Józef Bachórz

ur. 1934; historyk literatury, edytor, pracownik naukowy Uniwersytetu Gdańskiego, członek Gdańskiego Towarzystwa Naukowego oraz zespołu redakcyjnego Gdańskich Zeszytów Humanistycznych , Zeszytów Naukowych Wydziału Humanistycznego UG oraz Rocznika Sopockiego . Od 1981 roku należy do komitetu redakcyjnego Dzieł Józefa Ignacego Kraszewskiego, a od 1990 - Rady Naukowej IBL. Autor wielu prac z dziedziny historii literatury XIX wieku - między innymi Poszukiwanie realizmu (1972) i Realizm bez „chmurnej jazdy”. Studium o powieściach Józefa Korzeniowskiego (1979). Współredaktor (wraz z Aliną Kowalczykową) Słownika literatury polskiej XIX wieku (1989). Opracował dla serii Biblioteki Narodowej Lalkę i Kroniki tygodniowe Bolesława Prusa oraz Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej.